Kapat
Reklam Alanı
Reklam Alanı
Bilim 74 0

Ototomi Geleceğe Işık Tutuyor

Yeryüzünde doğa harikası sayılabilecek bazı canlılar vardır. Bu canlılar kafalarını vücutlarından ayırıp kalp ve diğer organlarını yeni bit vücutta yeniden geliştirip hayatlarına yeni vücutlarıyla devam edebilir. Buna biyolojide Ototomi adı verilmektedir.

Geçtiğimiz günlerde Current Biology dergisinde yayınlanan çalışma gelecekte sentetik uzuv ve teknoloji araçlarının tasarlanması konusunda ışık tutuyor. Japonya Mitoh ve Nara Kadın Üniversitesi profesörlerinden Yoiçi Yusa’nın başkanlık ettiği çalışmada ‘Elysia cf. marginata’ ve ‘Elysia atroviridis’ adlı salyangoz türlerinin kendi kafalarını vücutlarından ayırabildikleri ve ardından kalp ve diğer hayati organlar dahil baştan yepyeni bir gövde kısmı oluşturabildikleri tespit edildi. Süreci kamera görüntüsüne alan bilim insanları 17 günde yeni vücudun kullanılabilir hale geldiğini belirtti.

Kertenkelelerin tehlike anında kuyruklarını bıraktıkları biliniyordu, fakat kertenkelelerde başın gövdeden ayrılması durumu bulunmamaktadır, yeni tespit edilen bu canlılarda başın gövdeden ayrılmasının da mümkün olduğu kanıtlanmış oldu. Kaliforniya Eyalet Politeknik Üniversitesi’nden Angel Valdes bazı canlıların bazı uzuvlarını yenileyebildiğini bildiğini ama hayati organların bile yenilenebilir olmasının çok ileri bir örnek olduğunu açıkladı. Üzerinde yıllar süren araştırmalar gerektirecek olan bu örnek için Ave Maria Üniversitesi’nden Nicholas Curtis insan hücreleri ve dokularındaki tahribatların nasıl düzeltilebileceğine dair yeni yöntemler geliştirilebileceğini belirtti.

Ototomi Nedir ?

Ototomi (Yunanca αὐτο = kendi, τομία = kesme kelimelerinden) hayvanların bir veya daha fazla uzvunun kendi kendine düşüp ayrılmasıdır. Genellikle, avcıdan kurtulmak için uygulanan bir özkorunma mekanizmasıdır. Kaybedilen uzuv sonradan yenilenebilmektedir.

Hangi Canlılarda Ototomi Vardır ?

Bazı gekolar, skinkler, kertenkeleler, semenderler ve tuatara kuyruklarından yakalandıkları takdirde, kuyruklarının bir kısmını feda ederek, kaçabilirler. Afrika’da yaşayan iki dikenli fare türü, Acomys kempi ve Acomys percivali bir avcı tarafından yakalandıklarında ototomik olarak derilerini dökebilme yetisine sahiptir. Omurgasızların 200’den fazla türü korunma mekanizması olarak ototomi kullanabilme yetisine sahiptir. Bazı ahtapot türleri ototomi mekanizmasını hem savunma hem de üreme için kullanırlar. Menippe mercenaria türü kaya yengeçleri özellikle Florida’da kendi kendini yenileyen besin kaynağı olarak kullanılmaktadır. Doğal koşullar altında, yaban arısı ya da arıların bacaklarını sokması durumunda Argiope cinsi örümcekler ototomi yoluna başvururlar.

İşçi bal arısının yalnızca bir kere sokabileceğine dair yaygın bir inanış olsa da bu kısmen yanlış bir inanıştır.

Bazen bal arıları insanları soktuğunda iğneleri derinin içine gömülü olarak kalır. Arı kendini kurtarmaya çalıştığında iğnesi ile birlikte sinir gangliyonu, çeşitli kaslar, zehir kesesi ve sindirim sistemini ucu ile karın bölgesinin alt kısmı iğne ile birlikte kalır. Bunun sonucunda bal arısı ölür. İşçi bal arısının yalnızca bir kere sokabileceğine dair yaygın bir inanış olsa da bu kısmen yanlış bir inanıştır. Çünkü ancak sokulan kurbanın derisi bir memelinin ki gibi kalın ise arının iğnesi deride takılı kalır ve karnının alt kısmını kopararak arının ölümüne sebep olur. Kraliçe arının iğnesinde kancalar yoktur ve dolayısıyla da ototomize olmaz.Tüm gerçek bal arısı türlerinin iğne anatomisi bu şekildedir.

Çiftleştikten dakikalar sonra ölürler.

Vespula ve Dolichovespula cinsi yaban arıları ile Brachygastra mellifica türü yaban arısı gibi diğer sokan böceklerde iğneler kanacalı olasa bile iğne organı bu şekilde değildir. İğne ototomisini savunma mekanizması olarak kullanan iki yaban arısı türü Polybia rejecta ve Synoeca surinama’dır. Erkek bal arılarının üreme organlarının endophallus ve cornua bölümleri de çiftleşme sonrasında ototomize olur. Erkek arılar çiftleştikten dakikalar sonra ölürler.